Ile wynoszą wydatki na cele rehabilitacyjne i od czego zależą?

Ile wynoszą wydatki na cele rehabilitacyjne i od czego zależą? Odpowiedź zależy od źródła finansowania, typu świadczenia oraz sytuacji ekonomicznej pacjentów i funduszy publicznych. W ostatnich latach nakłady na rehabilitację w Polsce wyraźnie rosną, a zakres wsparcia systematycznie się poszerza.

Struktura wydatków na cele rehabilitacyjne

Wydatki na cele rehabilitacyjne obejmują refundacje Narodowego Funduszu Zdrowia na rehabilitację medyczną, wsparcie oferowane przez PFRON oraz działania prewencyjne realizowane przez ZUS. Podstawową kategorią są świadczenia rehabilitacji medycznej finansowane przez NFZ, na które w 2023 roku przeznaczono 13,18 mld zł. Około 44,3% tej kwoty trafia na finansowanie wizyt fizjoterapeutycznych. Pozostałe środki obejmują inne typy rehabilitacji o wyższych jednostkowych wycenach.

PFRON przeznacza znaczącą część budżetu (w planach na 2026 rok to aż 10,1 mld zł) na wsparcie osób niepełnosprawnych. Kwota ta obejmuje 4 mld zł na dopłaty do wynagrodzeń, a także dotacje do turnusów rehabilitacyjnych, zakupu sprzętu i zajęć terapeutycznych. ZUS natomiast przeznacza na prewencję rentową dodatkowe środki, których zadaniem jest redukowanie liczby nowych rencistów przez finansowanie rehabilitacji leczniczej.

Czynniki wpływające na poziom wydatków

Wysokość środków przeznaczanych na rehabilitację jest uzależniona od kilku głównych elementów. Kluczowe są zmiany taryf refundacyjnych NFZ – między 2018 a 2023 rokiem średnia refundacja na wizytę wzrosła z 55,76 zł do 138,46 zł. Kolejnym czynnikiem jest liczba pacjentów objętych rehabilitacją – po spadku w czasie pandemii nastąpił wyraźny wzrost zapotrzebowania oraz liczby realizowanych świadczeń.

Znaczenie mają również źródła finansowania PFRON, uzależnione od składek i wpłat pracodawców, którzy nie osiągają określonego poziomu zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Przygotowane na 2026 rok przychody Funduszu to 9,4 mld zł, a zaangażowanie finansowe wspierają również dotacje z budżetu państwa. ZUS coraz aktywniej kieruje środki na prewencję rentową, zwiększając liczbę wysyłanych na rehabilitację osób oraz finansowanie tych świadczeń.

Wydatki publiczne – skala i trendy

Ostatnie lata pokazują wyraźny wzrost wydatków na cele rehabilitacyjne. Budżet NFZ przeznaczony na rehabilitację medyczną w latach 2018-2023 wzrósł o 166,3%. Podobnie wydatki PFRON sukcesywnie rosną i w 2026 roku mają osiągnąć poziom ponad 10 mld zł, z czego ponad jedna trzecia przekazywana będzie na dopłaty pensji osób niepełnosprawnych. Wzrasta także liczba skorzystań z turnusów rehabilitacyjnych i programów wsparcia oferowanych przez ZUS. Zgodnie z aktualnymi tendencjami, także budżet zdrowia na 2026 rok ma wzrosnąć o 25 mld zł w porównaniu do roku poprzedniego, co przekłada się na coraz większą dostępność rehabilitacji.

Obserwuje się rozbudowę katalogu świadczeń rehabilitacyjnych, rewaloryzację taryf oraz coraz wyższą jednostkową wycenę usług, co w połączeniu z rosnącą liczbą pacjentów stymuluje wydatki publiczne w tym obszarze.

Ulga rehabilitacyjna PIT – dodatkowe odliczenia

Osoby ponoszące wydatki na cele rehabilitacyjne mogą korzystać z ulgi rehabilitacyjnej w ramach rozliczenia PIT. Pozwala ona odliczyć zarówno poniesione koszty na dostosowanie mieszkań, zakup sprzętu czy uczestnictwo w turnusach, jak i wydatki na transport czy leki, z określonymi limitami.

Wydatki na przystosowanie mieszkania oraz zakup sprzętu medycznego mają charakter nielimitowany, co oznacza, że odliczeniu podlega pełna kwota, o ile nie została sfinansowana z innych funduszy. Odliczenia limitowane obejmują transport osób niepełnosprawnych – maksymalnie do kwoty 2280 zł rocznie – oraz zakup leków, do wysokości 21 371,52 zł rocznie. Warunkiem skorzystania z ulgi jest poniesienie wydatków, które nie zostały pokryte np. ze środków ZFRON.

Mechanizmy finansowania i redystrybucji środków

Wzrost wydatków na rehabilitację medyczną jest skutkiem nie tylko rosnącej liczby pacjentów, ale przede wszystkim rozszerzania katalogu świadczeń refundowanych i regularnej aktualizacji wycen jednostkowych. Znaczna część środków NFZ przeznaczana jest bezpośrednio na wizyty fizjoterapeutyczne oraz świadczenia o wysokiej wartości medycznej.

Środki PFRON pochodzą przede wszystkim z wpłat od pracodawców, a ich wysokość odzwierciedla nie tylko ilość osób niepełnosprawnych objętych wsparciem, ale też kondycję finansową funduszu na dany rok. Część środków przekazywana jest samorządom oraz przeznaczana na warsztaty terapii zajęciowej. Z kolei ZUS rozwija politykę prewencji rentowej, przekazując rocznie coraz wyższe sumy na programy zapobiegające przechodzeniu na renty z tytułu niezdolności do pracy.

Zależności i prognozy dotyczące wydatków na rehabilitację

Wydatki publiczne na cele rehabilitacyjne pozostają w ścisłym związku z demografią, liczbą osób objętych świadczeniami oraz kondycją finansową funduszy. Wskazują na to dane z kilku lat: po spadku liczby realizowanych wizyt w okresie pandemii nastąpiła akceleracja w latach 2021-2023, napędzana przez rosnące zapotrzebowanie zdrowotne społeczeństwa. Perspektywa wzrostu budżetów funduszy, zwłaszcza NFZ i PFRON, zapowiada dalszy przyrost nakładów w kolejnych latach.

Wyraźna jest też różnica między rzeczywistymi wydatkami publicznymi na zdrowie w Polsce a poziomem notowanym w krajach Unii Europejskiej – publiczne nakłady na zdrowie wynoszą około 5% PKB, przy średniej unijnej przekraczającej 9%. Mimo to, dynamika wzrostów pokazuje kierunek do dalszego rozwoju systemu rehabilitacji w Polsce.

Podsumowanie

Wydatki na cele rehabilitacyjne w Polsce dynamicznie rosną, obejmując szeroki zakres świadczeń i rozwiązań wspierających osoby niepełnosprawne i przewlekle chore. Ich poziom uzależniony jest od liczby pacjentów, wysokości taryf refundacyjnych, polityki finansowej głównych funduszy oraz systemowych ulg podatkowych. Aktualne tendencje wskazują na dalszy wzrost nakładów i intensyfikację wsparcia dla najbardziej potrzebujących, co przekłada się na poprawę dostępu do rehabilitacji i jakości realizowanych świadczeń.