Kiedy przekracza się pierwszy próg podatkowy i co wtedy się zmienia?

Pierwszy próg podatkowy w Polsce to kluczowy element systemu PIT, wyznaczający granicę, do której dochód roczny opodatkowany jest niższą stawką. Przekroczenie tego progu nie wpływa na opodatkowanie całości dochodu, lecz jedynie części wychodzącej ponad ustawiony limit. Aktualne przepisy szczegółowo regulują, co i jak się zmienia po przekroczeniu pierwszego progu podatkowego.

Definicja i wysokość pierwszego progu podatkowego

W 2025 i 2026 roku pierwszy próg podatkowy obejmuje dochody do 120 000 zł rocznie. Dochód w tej granicy opodatkowany jest stawą 12%, co wynika z aktualnie obowiązującej progresywnej skali podatkowej PIT w Polsce [1][2][3][4][6]. Zgodnie z definicją, próg podatkowy to określona kwota, po przekroczeniu której wyższa stawka podatku obejmuje wyłącznie nadwyżkę, a nie cały dochód [3].

Kwota wolna od podatku stanowi istotny element: wynosi 30 000 zł, co odpowiada kwocie zmniejszającej podatek o 3 600 zł w pierwszym progu podatkowym (12% z 30 000 zł) [1][4][7][10]. Podatek od pierwszego progu obliczany jest jako 12% od dochodu do 120 000 zł minus 3 600 zł, wynikające z kwoty wolnej [2][6].

Kiedy przekracza się pierwszy próg podatkowy?

Przekroczenie następuje w chwili, gdy łączny dochód podatnika przekracza 120 000 zł w ujęciu rocznym. Po osiągnięciu tej granicy pojawia się obowiązek rozliczenia nadwyżki według drugiego progu podatkowego. Należy podkreślić, że cały dochód poniżej progu nadal jest opodatkowany według stawki 12% [1][2][3][4][6].

Warto dodać, że kwota wolna od podatku oraz związana z nią kwota zmniejszająca podatek pozostają wyłącznie w zakresie pierwszego progu. Przekroczenie progu nie powoduje utraty prawa do tej preferencji w odniesieniu do części podstawy opodatkowania nieprzekraczającej 120 000 zł [1][7].

Co się zmienia po przekroczeniu pierwszego progu podatkowego?

Po przekroczeniu pierwszego progu nadwyżka ponad 120 000 zł opodatkowana jest stawą 32%. Kluczowe znaczenie ma fakt, że wyższy podatek dotyczy tylko tej części, która przekracza próg, nie zaś całego dochodu [2][3][4][6]. Podstawowa konstrukcja podatku przedstawia się następująco: od dochodu do 120 000 zł stosuje się 12% minus 3 600 zł, a powyżej tej kwoty – 32% od nadwyżki [2][6].

Skala podatkowa zachowuje progresywny charakter, co oznacza częściowe objęcie wyższych dochodów tą stawką. Kwota wolna od podatku w praktyce nie zwiększa się w drugim progu, przez co jej znaczenie spada dla osób osiągających wyższe zarobki [1][7]. Możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem pozwala w niektórych przypadkach utrzymać opodatkowanie według niższego progu [1][6].

Jak rozliczane są zaliczki oraz podatek w skali roku?

W trakcie roku podatkowego pracodawcy i przedsiębiorcy wypłacający zaliczki mają obowiązek monitorować przekroczenie progu. Po przekroczeniu 120 000 zł w rozliczeniach miesięcznych stosuje się automatycznie stawkę drugiego progu dla nadwyżki [6]. Kwota wolna, wynosząca 30 000 zł, jest rozliczana proporcjonalnie przez cały rok [1][6]. Ostateczne rozliczenie następuje w rocznym PIT, gdzie suma dochodów jest podstawą do ustalenia, czy i w jakim zakresie drugi próg podatkowy został przekroczony [6].

Aktualne limity i trendy na przyszłość

Według aktualnych przepisów oraz trendów legislacyjnych, progi podatkowe (głównie próg pierwszy w wysokości 120 000 zł) pozostaną bez zmian przynajmniej do 2028 roku. Brak jest uzgodnionych zmian i uchwał dotyczących ich zwiększenia – choć pojawiają się propozycje wzrostu (np. do 130 000 zł czy 140 000 zł), nie zostały one potwierdzone w obowiązujących aktach prawnych [4][5][10]. Kwota wolna od podatku również pozostaje na dotychczasowym poziomie [4][10].

Progresywny charakter skali podatkowej oznacza, że każda osoba rozliczająca się na zasadach ogólnych (PIT) podlega tej samej strukturze stawek i progów, niezależnie od źródła uzyskiwanego dochodu [2][9].

Podstawowe pojęcia i mechanizmy systemu progresji podatkowej

Skala podatkowa PIT w Polsce obejmuje dwa podstawowe progi: 12% oraz 32%. Istotną częścią systemu jest kwota wolna od podatku: jej rolą jest zmniejszenie wysokości należności podatkowej dla osób z niższymi dochodami, w praktyce pozwala nie płacić podatku od pierwszych 30 000 zł rocznie [1][4][7][10].

Progresja podatkowa sprawia, że im wyższy dochód, tym większa część środków opodatkowana jest wyższą stawką. Mimo przekroczenia progu 120 000 zł podatnik nie traci prawa do korzystniejszego rozliczenia całej podstawy, a jedynie za nadwyżkę rozlicza się według drugiego progu [2][3][4][6].

Podsumowanie – najważniejsze konsekwencje przekroczenia progu

Przekroczenie pierwszego progu podatkowego następuje przy dochodzie powyżej 120 000 zł. Od tej nadwyżki obowiązuje stawka 32%, lecz całość poniżej tej kwoty podlega podatkowi 12% po uwzględnieniu kwoty wolnej (3 600 zł) [1][2][3][4][6][7][10]. Struktura progresji oraz zachowanie kwoty wolnej w pierwszym progu sprzyjają opodatkowaniu większości podatników korzystniejszą stawką. Mechanizmy te pozostaną bez istotnych zmian przynajmniej do 2028 roku [4][10].

Źródła:

• [1] https://www.pitax.pl/wiedza/poradnik-rozliczenia/progi-podatkowe/
• [2] https://www.pit.pl/skala-podatkowa-pit/
• [3] https://praca.asistwork.pl/blog/zarobki-i-finanse/jakie-sa-progi-podatkowe-w-polsce-co-sie-dzieje-po-przekroczeniu-drugiego-progu-podatkowego
• [4] https://www.podatnik.info/publikacje/nowe-limity-podatkowe-na-2026-rok,6581a7
• [5] https://bizky.ai/blog/progi-podatkowe-2026-aktualne-zasady-i-mozliwe-zmiany/
• [6] https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-drugi-prog-podatkowy-od-jakich-kwot-go-liczyc
• [7] https://mizzox.com/baza-wiedzy/progi-podatkowe-w-2026-roku/
• [9] https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-skala-podatkowa-nowy-prog-podatkowy-i-kwota-wolna
• [10] https://www.money.pl/podatki/malgorzata-samborska/co-z-progiem-podatkowym-i-skladkami-zus-w-2026-roku-oto-najwazniejsze-zmiany-dla-podatnikow-7236036985383424a.html