Od czego można odliczyć podatek i jakie wydatki uwzględnić?

Odliczenia podatkowe to kluczowy mechanizm obniżania wysokości podatku dochodowego oraz finalnej kwoty przelewu do urzędu skarbowego. Podatnicy mogą skorzystać zarówno z odliczeń od dochodu, jak i odliczeń od podatku, w zależności od spełnienia określonych warunków formalnych i wybranej formy opodatkowania. Dokładna znajomość aktualnych przepisów i limitów umożliwia realne oszczędności podczas składania rocznego zeznania PIT^[1][2][5].

Rodzaje odliczeń – od dochodu i od podatku

W polskim systemie podatkowym istnieją dwa główne typy odliczeń: odliczenia od dochodu oraz odliczenia od podatku. Odliczenia od dochodu, takie jak składki ZUS czy wpłaty na IKZE, zmniejszają podstawę opodatkowania. Natomiast ulgi podatkowe obniżające podatek, jak ulga na dzieci bądź abolicyjna, wpływają bezpośrednio na finalną kwotę podatku do zapłaty^[2][5][7].

Skorzystanie z tych mechanizmów jest możliwe pod warunkiem przedstawienia odpowiednich dowodów takich jak PIT-11, faktury lub potwierdzenia wpłat, a także zastosowania właściwych załączników PIT/O podczas wypełniania deklaracji podatkowej^[2][3][6].

Kwota wolna od podatku i jej zastosowanie

Niezależnie od osiągniętych przychodów, podstawowym przywilejem podatnika rozliczającego się według skali podatkowej jest kwota wolna od podatku. W 2025 roku wynosi ona 30 000 zł, co przekłada się na zmniejszenie podatku o 3600 zł rocznie (przy stawce 12%) lub 300 zł miesięcznie. To odliczenie stosuje się już po wyliczeniu należnego podatku, jeszcze przed jego zapłatą^[1][6].

Warto podkreślić, że kwoty wolnej od podatku nie można zastosować przy rozliczeniu podatku liniowego oraz ryczałtu. Dla tych form opodatkowania przewidziano inne mechanizmy rekompensujące, jak częściowe odliczenie składek zdrowotnych^[3][6][8].

Katalog najważniejszych ulg i odliczeń

Poza kwotą wolną i podstawowymi składkami, system podatkowy obejmuje szereg obszarów, które umożliwiają podatnikowi skorzystanie z dodatkowych ulg i odliczeń. Najistotniejsze spośród nich to:

• Składki na ubezpieczenia społeczne – odliczane od dochodu według wartości ujawnionych w deklaracjach PIT-11 czy RMUA^[2][3]
• Darowizny – przekazywane na cele publiczne, charytatywne lub religijne, o ile potwierdzone stosownym dokumentem^[5]
• Wpłaty na IKZE – wpłaty na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego można odliczyć od dochodu do końca 2025 r.^[9]
• Ulga na dzieci – rozliczana od podatku, wymaga spełnienia warunków przysługiwania w roku podatkowym^[5][7]
• Ulga abolicyjna – dotyczy podatników mających zagraniczne dochody, rozliczana od podatku przy zastosowaniu właściwej metody proporcjonalnej^[2][5]
• Ulga na badania i rozwój (B+R) – pozwala odliczyć aż 200% poniesionych kosztów (100% jako koszt i dodatkowe 100% jako ulga, do 1 mln zł rocznie)^[4]
• Odliczenie straty podatkowej – można rozliczać do 50% rocznie z poprzednich lat, w limicie do 5 mln zł plus 50% powyżej tej kwoty w ciągu pięciu lat^[3]
• Ulga na terminal płatniczy – umożliwia odliczenie nawet 200% wydatków bezgotówkowych, przy limicie do 2000 zł oraz dodatkowe preferencje dla zwolnionych z ewidencji^[4]
• Składki zdrowotne – dla podatku liniowego do 12 900 zł rocznie, dla ryczałtu do 50% zapłaconych składek^[3][6][10]

Mechanizm zastosowania odliczeń – proces krok po kroku

W celu efektywnego uwzględnienia odliczeń konieczne jest przestrzeganie jasno określonego schematu. W pierwszej kolejności ustala się dochód jako różnicę między przychodami a kosztami ich uzyskania. Następnie dokonuje się odliczeń od dochodu – takich jak składki ZUS, darowizny czy strata podatkowa. Po tych operacjach uzyskuje się podstawę opodatkowania^[1][2][3].

Kolejnym etapem jest obliczenie podatku według wybranej skali czy formy, po czym należy dokonać odliczeń od podatku – na przykład stosując kwotę zmniejszającą podatek lub ulgi podatkowe. Cały proces kończy się złożeniem odpowiedniej deklaracji PIT wraz z załącznikiem PIT/O i dowodami potwierdzającymi prawo do zastosowanych ulg^[1][2][6].

Warunki i wymagane dowody

Każde z odliczeń podatkowych wymaga spełnienia stawianych przez ustawodawcę warunków. Dla większości ulg niezbędne są odpowiednie dowody księgowe – m.in. faktury, potwierdzenia przelewów czy informacje od płatnika na deklaracji PIT-11 lub w potwierdzeniach ZUS^[2][3][6]. Ponadto odliczenia mogą podlegać ograniczeniom kwotowym lub wymagać spełnienia dodatkowych wymagań związanych z formą rozliczania podatku (wspólne rozliczenie z małżonkiem lub dzieckiem, wybrana forma opodatkowania)^[3][6].

Limity i zależności

Istnieją precyzyjne limity dla odliczeń. W przypadku składek zdrowotnych w podatku liniowym odliczyć można maksymalnie 12 900 zł rocznie, natomiast w ryczałcie do 50% zapłaconych składek. Ulga na badania i rozwój pozwala rozliczyć do 1 mln zł rocznie. W przypadku strat podatkowych – do 5 mln zł ich pełnej wartości przez pięć lat i następnie 50% powyżej tego progu. Tylko niektóre ulgi są dostępne dla przedsiębiorców rozliczających się na skali lub podatku liniowym. Ryczałt i karta podatkowa wyłączają część odliczeń, głównie kwotę wolną od podatku^[3][4][6].

W niektórych przypadkach ulgi łączą się z wybranymi formami rozliczeń, np. ulga abolicyjna obowiązkowa dla stosujących metodę proporcjonalną przy dochodach zagranicznych. Ulgi na terminal płatniczy ulegają zwiększeniu przy zwiększonym wolumenie płatności bezgotówkowych. Możliwość wspólnego rozliczania z małżonkiem jest przeznaczona wyłącznie dla podatników stosujących skalę podatkową^[4][5][6].

Automatyzacja w rozliczeniach i praktyczne wskazówki

Aktualne trendy to m.in. coraz większa automatyzacja w e-PIT – wiele elementów jest już prewypełnianych przez systemy administracji skarbowej, jednak wciąż większość ulg wymaga samodzielnego wprowadzenia danych i dołączenia wymaganych załączników. Podatnicy powinni każdorazowo zweryfikować poprawność i kompletność deklaracji przed wysłaniem^[1][4][6].

Podsumowanie

Dokładne rozpoznanie przysługujących odliczeń podatkowych pozwala legalnie i efektywnie zredukować wysokość należnego podatku. Kluczowe znaczenie mają: właściwa identyfikacja dostępnych ulg, przestrzeganie obowiązujących limitów oraz gromadzenie dokumentacji potwierdzającej wydatki i wpłaty. W 2025 roku najważniejsze mechanizmy obniżające podatek to kwota wolna od podatku, odliczenia od dochodu (np. składki ZUS, IKZE, darowizny) i bezpośrednie ulgi od podatku (np. ulga na dzieci, ulga B+R). Dobór odpowiednich rozwiązań zależy od wybranej formy opodatkowania i indywidualnej sytuacji podatnika^[1][2][5].

Źródła:

• [1] https://mk.rp.pl/blog/ile-wynosi-kwota-wolna-od-podatku-i-kwota-zmniejszajaca-podatek-jak-wplywa-na-skale-podatkowa-jak-ja-odliczyc-w-pit-czy-bedzie-60-tys-wolne-od-podatku-w-2025-roku/
• [2] https://pomagam.pl/blog/ulgi-podatkowe-i-odliczenia-i-zwolnienia-jak-odliczyc-w-pit-2025-2026
• [3] https://www.e-pity.pl/ulgi-odliczenia/
• [4] https://solidnaksiegowa.com/ulgi-podatkowe-dla-przedsiebiorcow-co-mozesz-odliczyc-w-pit/
• [5] https://dwaplusjeden.com/podatki/co-mozna-odliczyc-od-podatku/
• [6] https://www.szlachetnapaczka.pl/jedenprocent/artykuly/rozliczenie-pit-w-2025-roku-najwazniejsze-zmiany-podatkowe/
• [7] https://www.pitax.pl/wiedza/mniejsze-podatki/ulgi-i-odliczenia/
• [8] https://www.ey.com/pl_pl/insights/tax/progi-podatkowe-w-polsce
• [9] https://businessinsider.com.pl/prawo/podatki/obniz-podatek-za-2025-rok-te-dzialania-musisz-podjac-jeszcze-w-grudniu/6pm2ll2
• [10] https://www.pit.pl/ulgi-odliczenia/